Twitter logo Linkedin logo Pinterest logo
Logo Stichting Living Daylights
Plaatsingsdatum
7 april 2015

Leren van Scandinavisch licht

SLD-voorzitter Ronald Schleurholts nam de gebouwde omgeving in Scandinavië onder de loep. Een verslag.

 

In Scandinavië kent men als geen ander het belang van licht. Zeker in het noorden van Zweden, Finland en Noorwegen zijn de dagen ‘s winters kort en wil je eigenlijk ieder straaltje daglicht binnenhalen.

 

Scandinavische architecten hebben dan ook een bijzondere sensitiviteit ontwikkeld voor hoe je dat kunt doen en hebben overtuigend en inspirerend laten zien hoe daglicht is in te zetten voor een bijzonder, ruimtelijk en gezond binnenklimaat.

 

Beheersing

Religieuze gebouwen zijn voor architecten van iedere achtergrond vaak gedroomde opgaven voor het gebruik van daglicht als architectonisch expressiemiddel. Uit weinig voorbeelden spreekt zijn echter zo’n beheersing en tactiliteit als uit de Bagsvaerd Kirche, in de nadagen van zijn carrière ontworpen door de Deen Jørn Utzon (1918-2008).

 

Indirect daglicht strijkt erin langs grote betonschalen, benadrukt de curves hiervan en toont de textuur van de bekistingsplanken in het beton. De schalen hangen tussen twee verkeerszones met een rasterconstructie van zichtbeton en over de volle lengte lichtstraten in het dak; de zones vormen zo als een helder verlicht kader voor de grote sculpturale grote ruimtes en patio’s ertussen.

 

Grote glasvlakken

Ook Scandinavische woningen uit de jaren ‘50 laten goed zien hoe daglicht is binnen te halen. In de publicatie Landmarks, The modern House in Denmark, afgelopen jaar uitgekomen bij Hatje Cantz Verlag, is een reeks woningen te zien tot stand gekomen met een bijzonder subsidieprogramma in de vijftiger en zestiger jaren.

 

Tot de subsidievereisten hoorde een omvang tot maximaal 140 m2, wat resulteerde in open plattegronden met een minimum aan verkeersruimte. Grote glasvlakken in combinatie met strategisch geplaatste daklichten brengen ruim voldoende daglicht de helder gestructureerde huizen in en verbinden die tevens met de vaak groene omgeving.

 

Een bijzondere vakantiewoning voor natuurwetenschapper Niels Bohr (1885-1962), maar ook de woning van architecte Hanne Kjearholm (1930-2009) zijn interessante voorbeelden.  Deze reeks heeft wat weg van de Case Study Houses aan de Amerikaanse westkust van twintig jaar daarvoor, maar dan voorzien van een vriendelijke Scandinavische tactiliteit.

 

College

In Nederland zijn de meeste collegezalen en bijeenkomstruimten doorgaans donkere hokken, hoewel wij ons inmiddels ook beseffen dat daglicht het leervermogen en de alertheid van scholieren en studenten substantieel verbetert.

 

Dat auditoria en daglicht goed samengaan, laat de Finse architect Alvar Aalto (1898-1976) eind jaren zestig al zien met zijn collegezalen voor de technische universiteit van Espoo bij Helsinki, zie foto. Zonder problemen van overstraling en verblinding valt daglicht hierin spectaculair en overvloedig binnen. Zichtlijnen, constructieve schalen, spanten en akoestische maatregelen vallen op een vanzelfsprekende manier samen.

 

En in Nederland?

De wet- en regelgeving laat ons in Nederland wegkomen met een bizar klein percentage daglicht in gebouwen. Recent benadrukken uiteenlopende partijen het belang van daglicht voor de woon- en werkomgeving; vanwege de duurzaamheid, de productiviteit die het teweeg brengt, om de veiligheid of om redenen van gezondheid en welbevinden.

Van de Scandinaviërs kunnen we nog wat leren over de manieren waarop dat kan en hoe mooi het naast de andere voordelen bovendien kan zijn.

 

Tekst: Ronald Schleurholts