Twitter logo Linkedin logo Pinterest logo
Logo Stichting Living Daylights
Plaatsingsdatum
18 april 2017
Betrokken donateurs
Gerelateerde artikelen

Kanshebbers Daylight Award 2018 voorspeld door bouwfysica

13 April vond de tweede Living Daylights-lezingenavond plaats in een volgepakt Borneo Architectuur Centrum.  Bjarne Mastenbroek, Alex de Jong en Paul van Bergen lieten hun licht schijnen over daglicht en bouwfysica. Dit onder de bezielende leiding van Living Daylights-oprichter Atto Harsta.

 

Harsta keek terug op dertien jaar Living Daylights. Met een flink aantal aanmeldingen voor de tweede lezingenavond constateerde hij fijntjes dat daglicht leeft. Harsta  stond in zijn openingswoord stil bij de term circulair. “We worden doodgegooid met circulair bouwen, maar wat ontbreekt in de discussie is de invloed van de zon en daglicht. Deze worden nooit genoemd. Terwijl cycli als eetgedrag, bioritme, gezondheid allemaal hierdoor worden aangestuurd. Iedereen heeft zijn mond vol over gezondheid, maar dan kan je toch echt niet om daglicht heen.”

 

Over het thema Daglicht en bouwfysica liet Harsta zien dat zelfs in door iedereen geroemde daglichtgebouwen de factor daglicht een lastig beheersbare is. Het is altijd zoeken naar een optimum. De dynamiek van het licht brengt de bijkomende problemen met zich mee in het ontwerpen met daglicht, maar geeft ook voldoening als het slaagt. “We zijn nog niet klaar”, gaf Harsta de zaal mee. “De Stichting Living Daylights blijft onverminderd daglicht in de gebouwde omgeving promoten.”

 

Daylight Award winnaar 2018?
Paul van Bergen schotelde de zaal alvast de kanshebbers voor de Daylight Award 2018 voor. Voor de ontwerpers die ooit een Daylight Award willen winnen had Van Bergen alvast een gouden tip. “Haal het licht van boven en niet alleen uit de gevel.”
Van Bergen was ooit betrokken bij de bouw van VROM in 1987 en mocht nu meerekenen aan de renovatie.

 

Van Bergen: “De eisen voor renovatie logen er niet om. Voor gebruikte materialen bijvoorbeeld moet de herkomst voor negentig procent worden onderbouwd. Daarnaast moest het gebouw zo zuinig mogelijk worden. Door de EPG van 2,6 naar 0,44 te krijgen en een energiebesparing van tachtig procent te kunnen garanderen, is de opdracht binnengehaald. Er is slim gebruik gemaakt van vraaggestuurde ventilatie en door gebruik van energieopslag en pv-panelen. Die energiebesparing van tachtig procent moet overigens wel worden gegarandeerd voor de komende 25 jaar.”

 

Grappig detail dat de daglichtfactor door de jaren heen minder is geworden. Dit is te danken aan de stedelijke verdichting rondom Den Haag CS. Door alle serres transparant te maken en een slimme logistiek is het nu een echt daglichtgebouw geworden. Tel daar de slimme energetische maatregelen bij op en wederom is het ministerie een icoon. Van Bergen: “Dit kan de Rijksvastgoed gaan gebruiken om duurzaamheid te versnellen.”

 

Alex de Jong was met OMA verantwoordelijk voor het renovatieontwerp voor de Rijnstraat 8. Hij schetste hoe de serres zijn omgetoverd tot transparante atria die uitnodigend werken. De Jong vertelde dat in de gangen van het VROM-gebouw met gemak de City-Pier-City loop gehouden kon worden. Het gangenstelsel is in totaal twintig kilometer lang. De gangen zijn  1,8 m bij 2 m hoog en er was geen daglicht te vinden.

 

Het vormde een mooie en dankbare uitdaging om het gebouw te transformeren in een transparant gebouw. De verkeersruimte is aan de atria gelegd. Dat is het grootste (daglicht)verschil met het oorspronkelijke gebouw, en het meest opvallende onderdeel. Het gebouw telt nu 3.100 werkplekken en 2.500 overlegplekken waarbij het elkaar ontmoeten als uitgangspunt is genomen.

 

In het vernieuwbouwde ministerie krijgt de grote vergaderzaal dezelfde sfeer als de huidige Van Kleffenszaal, die we nu kennen uit het huidige Ministerie van Buitenlandse Zaken.

 

 

Ambivalente houding
Architect Bjarne Mastenbroek maakte deze avond maar meteen duidelijk dat bouwfysica niet helemaal zijn ding is. “Ik heb als architect een ambivalente houding tegen bouwfysica. Ik heb niet veel met rekenmodellen. Voor mij moet een gebouw zo vanzelfsprekend zijn als ademhalen.”

 

Mastenbroek hekelde de tendens dat het buitenlicht steeds meer wordt buitengehouden. “Licht leidt je door de dag. Soms is het te veel, soms is het te weinig. Haal het naar binnen.” Overigens niet per se door atria in te zetten, meende van Mastenbroek. Atria zijn een beetje een glijmiddel van de efficiencyslag. Alles wordt maar omgeturnd in een atrium. De buitenruimte is net zo, misschien zelfs belangrijker dan de binnenruimte. Mensen moet je verleiden om in gebouwen te laten blijven. Zo wil ik aan gebouwen werken, los van techniek.”

 

Het riep de vraag op in het publiek, waarom hij dan in zijn ontwerp voor Hotel Jakarta een atrium had geplaatst. Mastenbroek: “Een atrium moet niet een uitgangspunt zijn, maar het moet iets toevoegen aan een ontwerp. Vanuit Amsterdam gingen mensen vroeger met de boot naar Jakarta. De Amsterdamse Hortus is bijvoorbeeld ontstaan doordat veel planten uit Java en omgeving werden meegenomen hier naartoe. Met dat gegeven wilden we wat doen. We hebben een subtropische kas gemaakt met allerlei planten uit de Hortus. Dan vind ik een atrium dienstbaar en aanvullend.”

 

Aanmelden derde lezingenavond
De derde lezingenavond op donderdag 18 mei staat in het teken van Wetenschap en Vernieuwing. Deze avond wordt ingevuld door Marcel Bilow (TU Delft, Bucky Lab), Teun Kruip en Frederique Sanders (TU Delft, daglicht afstuderen 2017) en NL Architects (Gym Hall, nominatie 2014).

 

Aanmelden via redactie@livingdaylights.nl

 

Tekst Gerard Vos, Beeld OMA