Twitter logo Linkedin logo Pinterest logo
Logo Stichting Living Daylights
Plaatsingsdatum
24 maart 2014

Oproep aan verzorgingstehuizen: “Ga slimmer bouwen”

Heeft helder licht invloed op het functioneren van ouderen met dementie die in verzorgingshuizen wonen? Met die vraag deed Professor Eus van Someren  gedurende drieënhalf jaar onderzoek, samen met Rixt Riemersma-Van der Lek. Een gesprek met Eus van Someren over daglicht, gezondheid en verzorgingstehuizen.

 

“Dementerende ouderen in zorgcentra leven vaak in een slecht verlichte woonomgeving, vertelt Van Someren. Met een beetje geluk heb je in zorgcentra een kamer met 250 lux. Maar dat is te weinig voor mensen op hogere  leeftijd.”

 

Dat heeft verschillende oorzaken vertelt Van Someren: “Bij ouderen is de lens van het oog vergeeld en troebeler. Het netvlies is minder gevoelig, maar ook de zenuwbanen van het netvlies naar het brein werken niet meer optimaal. Het is alsof oudere mensen rondlopen met een donkere, gekraste zonnebril op.”

 

Dat heeft allerlei vervelende gevolgen. Want je stoot je snel aan dingen, lezen is lastig en interactie met andere mensen is moeilijk. Reden dat je goed moet nadenken over hoe je een verzorgingstehuis inricht, meent Van Someren.

 

Ritme

“Dag-nacht ritmes zitten in de kern van ons wezen”, vertelt Van Someren. “Het is een evolutionair verhaal. Al het leven heeft zich ontwikkeld in een omgeving waar het in perioden van 24 uur afwisselend licht en donker was. Dit 24 uurs-ritme zit heel diep geworteld, en is te vinden van het nivo van gen-expressie tot aan gedrag en cognitie. Als je ouder wordt, wordt dat 24-uurs ritme wat minder sterk.”

 

Als het verschil tussen dag en nacht gaat afzwakken dan heeft dat nogal wat consequenties. Van Someren: “Maar er lijkt gedeeltelijke omkeerbaarheid. Door de 24 uurs-ritmen een steuntje in de rug te geven, bijvoorbeeld door het aanbieden van helder licht overdag, functioneren mensen op hoge leeftijd wat beter..”

 

Al vanaf het moment dat licht het netvlies van het oog bereikt wordt dit op twee manieren verwerkt. Iedereen weet van het beelvormende deel van de verwerking: hierdoor kun je zien. Maar er is ook nog een niet-beeldvormende verwerking van de lichtprikkels.

 

Van Someren: “Dien je veel licht toe op het oog dan heeft dat impact op het niet-beeldvormende deel. Licht heeft effect op hele primitieve, niet-visuele, functies van het brein, zoals alertheid, het 24 uurs-ritme en stemmingen.”

 

Slim bouwen

Van Someren denkt niet dat het altijd nodig is om kunstlicht te gebruiken om helder verlichte omgevingen te creeren. “Er zijn vaak vergeten voor de hand liggende oplossingen”, meent Van Someren. Hij hoeft dan ook niet lang na te denken over de vraag hoe je het leven van dementerende ouderen in verzorgingshuizen draaglijker kan maken.

 

“Begin aan de tekentafel. Het is een kwestie van slim bouwen. Dat is stap één. Je wilt in de zomer wel voldoende licht binnen halen, maar het moet niet te warm worden.”

 

Van Someren: “Het is ook geen nieuw principe. Bij de huizen aan de Amsterdamse grachtengordel zie je dat de ramen laag beginnen en hoog doorlopen zodat er ook achterin de woning voldoende lichttoetreding is. Meer ramen in verzorgingshuizen is een must.”

 

De genezende kracht van licht

Er kwamen diverse bevindingen uit het onderzoek van Van Someren en Riemersma-Van der Lek. Bijvoorbeeld als de slaap-waakritmes slecht zijn bij mensen op hogere leeftijd dan heeft dat consequenties voor gezondheid en welzijn.

 

Van Someren: “Vervolgens ontdekten we dat als je oudere mensen langdurig blootstelt aan licht, dat geleidelijk aan de biologische klok beter laat functioneren. Als het netwerk rammelt dan los je dat niet zomaar op, het kost tijd. Soms zelfs wel jaren. Vervolgens nemen over de hele linie de klachten af.

 

Van Someren: “Helder licht kan een even gunstig effect als een cholinesterase-remmer hebben (een medicijn dat symptomen van de ziekte van Alzheimer – zoals geheugenverlies en cognitieve stoornissen – kan vertragen, red) Maar terwijl dit medicijn nogal eens bijwerkingen geeft, lijkt extra licht louter voordelen met zich mee te brengen: “Mensen zijn minder onrustig, slapen beter, voelen zich minder somber, kunnen beter voor zichzelf zorgen. Het is een heel pakket van kleine, zich langzaam ontwikkelende verbeteringen die allemaal positief zijn.”

 

Het is nog niet zo dat verzorgingstehuizen deze boodschap breed omarmen, weet van Someren. “De boodschap komt beetje bij beetje aan. Ik denk dat het een olievlekwerking kan gaan krijgen als verzorgingstehuizen slimmer gaan bouwen en daarmee beter verlichte ruimtes creëren. Dat kan dan een mooi voorbeeld stellen voor andere tehuizen met verbouwingsplannen.”

 

Meer informatie: www.lichtvoorlater.nl

 

Tekst: Gerard Vos
Foto: Marcel Bakker