Twitter logo Linkedin logo Pinterest logo
Logo Stichting Living Daylights

Daglicht a.s.r. door dubbele glazen huid

Geplaatst op: 10 februari 2015

Met een grootscheepse renovatie geeft a.s.r. zijn hoofdkantoor een tweede leven. De nieuwe glasgevels zijn cruciaal in architectuur, comfort en energiebesparing. Het overgrote deel is uitgevoerd als dubbele huidfaçade.

 

Het kantoor van verzekeringsmaatschappij a.s.r. in Utrecht was in 1974 met 84.000 m2 het grootste kantoorpand in Europa en behoort in dat opzicht nog steeds tot de top 10 van Nederland. Maar in 2009 was het pand op, qua installaties, interieur, gebruik en architectuur. Tevens wilde a.s.r. vanwege efficiency naar één locatie, in plaats van de 15 bestaande locaties. A.s.r. besloot het centraal gelegen hoofdkantoor te renoveren, waarbij het pand in fases gestript wordt tot op het betonnen casco. “Renoveren was goedkoper en het was duurzamer. We voorkwamen ook dat we een gigantisch pand leeg achter lieten waar geen huurder meer voor te vinden zou zijn”, zegt directeur business support Fiona van ’t Hullenaar.

 

Grote werkvloeren

Bepalend voor het renovatie-ontwerp van Team V Architectuur was het enorme oppervlak van de werkvloeren. Bij de bouw destijds was kunstlicht nog de norm; nu is daglicht juist het uitgangspunt geworden. In het midden van de werkvloer zijn hiervoor grote gebouwhoge vides met een glazen dak gemaakt, waarin ook trappen zijn geplaatst die de verschillende verdiepingen met elkaar verbinden. De balustrades rondom de vides hellen licht achterover en hebben een wit reflecterend oppervlak, waardoor daglicht ver de kantoren in komt. Onder de balustrades is ook het plafond afgeschuind en voorzien van vilten panelen voor akoestische absorptie.

 

Ook bij het ontwerp van de nieuwe gevel speelde daglichttoetreding een belangrijke rol. Het gebouw had oorspronkelijk een behoorlijk gesloten gevel. Aan de betonnen vloeren hingen forse betonnen borstweringselementen. Daarachter lag een glazenwassersbalkon. De eigenlijke gevel stond dus verder naar binnen en had vrij kleine raamstroken. Daglicht was hierdoor heel beperkt en de koudebruggen waren groot.

 

Buiten vloerrand

Behalve op daglicht ontwierp Team V Architectuur de nieuwe gevel op comfort, energiebesparing, geluidwering en uiteraard architectuur. Hiervoor zijn verdiepingshoge elementen (4,20 m) opgehangen net buiten de vloerrand. Door de bovenkant van deze elementen hoger te leggen dan het plafond en door een schuine koof te maken komt er maximaal daglicht binnen. De gevelelementen zijn niet thermisch geïsoleerd, maar maken deel uit van een dubbele façade.

 

Hiervoor is aan de binnenzijde een nieuwe geïsoleerde glasgevel geplaatst. Deze tweede huid façade werkt energetisch zeer gunstig doordat in de zomer warmte wordt afgezogen en in de winter de spouw door zoninstraling juist opwarmt. De elementen ventileren op aansturing van een gebouwbeheerssysteem. Op wens van a.s.r. en vanwege BREEAM-punten zijn in de binnengevel wel ramen te openen naar de spouw. De dubbele gevel levert een heel belangrijke bijdrage aan de besparing van 50 procent op energie. Dit in combinatie met de –geluidsabsorberende – klimaatplafonds en de WKO in combinatie met warmtepompen.

 

Geluidwerend

De dubbele huid heeft tevens een hoge geluidwering, wat van belang was omdat drie van de vier gevels geluidbelast zijn. Voordeel is ook dat de zonwering in de spouw kan worden opgehangen. Dat is aan de buitenkant van de isolerende gevel en toch vrij van windbelasting.

 

De 1,80 m brede elementen zijn vorm gegeven als een zaagtandgevel, middels een groot glasvlak en een kleine gesloten strook met aluminium beplating. De richting van de zaagtand verspringt per bouwlaag. Daardoor blijft het gebouw zijn oorspronkelijke horizontale gelaagdheid behouden. De verspringing maakte het ook gemakkelijker om de spouw te ventileren zonder kortsluiting tussen luchtafvoer en luchttoevoer.

 

Spouwventilatie

Door de nieuwe gevelelementen op afstand van de vloerrand te hangen, ontstaat een doorgaande verbinding in de spouwruimte. Dat werkt gunstig voor de ventilatie. Constructief was dat echter lastig, vertelt bouwkundig projectleider Job Stuijt van Team V Architectuur. Met zware staalplaten op de vloer bleek het uiteindelijk mogelijk om de gevelelementen 150 mm buiten de vloerrand te hangen. De ankers aan de vloerrand moesten daarbij worden ontworpen op een grote tolerantie van 60 mm (+15 en -45 mm verticaal en +30 en -30 horizontaal). Waar de afwijkingen in de vloerrand nog groter waren, moest het beton incidenteel worden weggehakt. Aan de ankers zijn stalen frames gehangen, waar de gevelelementen tegen bevestigd zijn.

 

De afstand van 150 mm was bepalend voor het concept van de tweede huid façade. Dit beperkte namelijk de ventilatiecapaciteit en daarmee de maximale hoogte van de dubbel huid. Daarom is er voor gekozen om steeds over twee bouwlagen te ventileren. De luchtinlaat zit onderin het onderste element ingelaten en de uitstroom bovenin het daarboven gelegen element. Het gebouw telt echter vijf bouwlagen. Daarom is één bouwlaag ontworpen op dwarsventilatie, waarbij de lucht onderin het ene element binnenkomt en bovenin het naastgelegen element uitstroomt.

 

Om een spouwbreedte van 600 mm te kunnen realiseren – zoals nodig is voor toegankelijkheid voor onder meer de glazenwasser – kon de geïsoleerde binnengevel niet op de vloerrand worden geplaatst, maar moest deze verder naar binnen worden geplaatst. Deze kwam daardoor ongeveer terecht op de plek van de oude gevel.

 

Noordgevel

Het concept van de dubbele huid is niet toegepast in de noordgevel. Hier was energetisch weinig winst te behalen uit een dubbele gevel. Tevens was dit de enige gevel die niet geluidbelast is. Hier is in wel de zelfde zaagtandvorm toegepast, maar dan zonder binnengevel. In plaats daarvan zijn de buitenelementen geïsoleerd en voorzien van triple isolatieglas.

 

Bij de technische ruimtes was een glasgevel niet gewenst. Deze gevels hebben net als de noordgevel wel een zaagtandvorm, maar zijn gevuld met cassettes waarin planten groeien.

 

Strakkere vorm

In zijn algemeenheid heeft Team V Architectuur het gebouw strakker gemaakt. Daarvoor zijn een aantal latere aanbouwen gesloopt, maar ook is de buitengevel recht getrokken op plekken waar sprongen in het gebouw zaten. Op een aantal plekken was de gevel van de 1e en 2e verdieping terugliggend ten opzichte van hogere bouwlagen. Hier is de buitengevel recht getrokken terwijl de binnengevel de vloerlijn volgt, waardoor een vide is ontstaan. Gevelelementen van twee keer 4,20 meter hoog zijn hier op een nieuwe funderingsstrook geplaatst.

 

Op de hoeken van het gebouw zaten op een aantal plekken sprongen in de gevel. Ook hier is er voor gekozen om de binnengevel de vloerlijn te laten volgen en de buitengevel er in een rechte lijn omheen te plaatsen. Daardoor verandert de spouwruimte in een atrium of wintertuin. Dit is onder meer gedaan bij de entree, bij het restaurant en bij het nieuw toegevoegde ondergrondse vergadercentrum. Bij deze atria zijn gevelelementen toegepast van 3,60 m breed, in plaats van 1,80 m. Bij de entree in de noordgevel zijn geïsoleerde elementen toegepast; bij de andere atria is vanwege condensatie wel isolatieglas toegepast, maar geen aanvullende thermische isolatie. De temperatuur in de wintertuinen kan daardoor variëren van -5 tot + 40 °C. Dit was uiteraard van grote invloed op de keuze van de beplanting.

 

Het atrium speelt een belangrijke rol voor de toetreding van daglicht tot het ondergrondse vergadercentrum. Aanvullend daglicht komt binnen via daklichten die zijn geïntegreerd in de boombakken op het dak van het vergadercentrum. Overigens zijn op het gehele gebouw daktuinen aangelegd. Dit om te grote lozingen van hemelwater te voorkomen. Het kantoor is namelijk tevens een van de grootste oppervlakten aan platte daken in Nederland.

 

In gebruik 

De gehele renovatie wordt uitgevoerd terwijl het pand in gebruik is. Steeds wordt één vleugel leeg gemaakt voor de renovatie. Dat was mogelijk doordat a.s.r. het nieuwe werken invoert en terug gaat naar 0,7 werkplek per fte. In totaal werken er 2800 mensen in het pand en zijn er 350 bouwvakkers in verschillende disciplines actief. De derde en laatste fase start in februari. In deze vleugel bevindt zich onder meer het datacenter. Gezien de kwetsbaarheid daarvan is deze tot het laatst bewaard, zodat er inmiddels volop ervaring opgedaan is. Fiona van ‘t Hullenaar is zeer tevreden dat de gehele renovatie verloopt volgens planning en binnen budget.

 

Bron: Bouwwereld

 

Tekstproductie Henk Wind

Fotografie Jannes Linders, Herman de Winter 

Projectinformatie

Projectgegevens

 

Bouwperiode: eind 2013 – november 2015

Locatie: Archimedeslaan, Utrecht

Opdrachtgever: a.s.r. Nederland BV, Utrecht

 

Ontwerp: Team V Architectuur, Amsterdam, teamv.nl

Constructieadviseur: Aronsohn raadgevende ingenieurs, Rotterdam, aronsohn.nl

Installatieadviseur: Deerns, deerns.nl

 

Uitvoering: Bouwcombinatie Archimedes (Ballast Nedam, ballast-nedam.nl, en Kuijpers, kuijpers.nl)

Gevelbouw: Oskomera, Deurne, oskomera.nl